LENFÖDEM (KOL ŞİŞMESİ)

DOÇ FTR CENAN ÇAĞLAR

LENF SIVISI NEDİR?

Organizmayı oluşturan hücreler sıvı ortamlarda yer alıyorlar. İnsan vücudunun % 45 ini, hücrelerin içinde bulunduğu bu su içeren ortamlar oluşturuyor. Bu ortamlar kan damarları dışına sızan sıvı ile devamlı olarak besleniyor. Bu sıvının içinde, hücreler için gerekli olan besin maddeleri ve oksijen bulunuyor. Hücreler ihtiyaçları olan maddeleri buradan alıyorlar ve bunları kullandıktan sonra atık maddeleri tekrar bu ortama veriyorlar. Buradaki sıvı devamlı olarak lenf damarları ile kalbe taşınarak sürekli bir dolaşım sağlanıyor. Lenf damarları aracılığı ile kalbe taşınan lenf sıvısı, belirli bölgelerde yerleşen lenf düğümü denilen noktalarda süzülüyor.




LENFÖDEM NEDİR ?

Lenf sıvısını süzen bu lenf düğümleri veya lenf kanalları çeşitli nedenlerle hasara uğradığında lenf suyunun dolaşımı bozuluyor. Meme kanseri tedavisinde koltuk altında yer alan lenf düğümleri cerrahi olarak çıkartıldığında veya buraya radyoterapi uygulandığında kolun kalbe dönen lenf sıvısı akım yolu bozuluyor. Bunun sonucu kolda lenf sıvısının birikmesine bağlı şişme oluyor. İşte bu klinik tabloya lenfödem diyoruz.

Meme kanseri tedavisi sırasında koltukaltı lenf düğümleri alınan hastalarda %10- 20 oranında lenfödem gelişiyor. Lenfödem değişen şiddette ortaya çıkabiliyor, bazı ilerlemiş olgularda tüm fiziksel aktiviteyi etkileyebilecek kadar ağır seyredebiliyor. Bu nedenle, ameliyatla koltuk altınızdaki lenf düğümleri alındı ise, lenfödeme karşı uyanık bulunmanız ve aşağıdaki ön belirtilere dikkat etmeniz gerekiyor: Çünkü lenfödem erken dönemde fark edildiğinde çok daha kolay önlenebiliyor.

LENFÖDEM BELİRTİLERİ NELERDİR?

• Kolda dolgunluk hissi
• Deride gerginlik
• El bileği ve parmakların hareketliliğinin azalması
• Giysi kolu, bilezik, saat, yüzük gibi eşyaların dar gelmeye başlaması

Bu belirtilerin biri bile dikkatinizi çektiğinde, derhal doktorunuza başvurmalısınız. Lenfödemin evreleri var. Ne kadar erken fark edilip uygun tedaviye başlanırsa, başarı o kadar yüksek oluyor.



LENFÖDEM EVRELERİ

Lenfödemin 3 evresi var.

Evre I (hafif): Doku "gode bırakma" evresindedir; yani kola parmakla basıldığında basılan nokta hafifçe çukurlaşır ve bu çukurluk bir süre devam eder. Genellikle bu evredeki kişiler sabah uyandıklarında kol normal veya normale yakındır. Günün ilerleyen saatlerinde kol şişmesi gelişir.

Evre II (orta): Dokular artık süngerimsi bir yapı kazanmışlardır ve parmakla basıldığında basılan nokta hafifçe çukurlaşır, fakat parmak kaldırıldığında tekrar düzelir.

Evre III (şiddetli): Artık geri dönüştürülemeyen döneme geçilmiştir ve kol iyice (büyümüş) şişmiştir. Dokular sert (fibrotik) ve baskıya cevapsızdır.

LENF ÖDEM ÖNLENEBİLİR Mİ?

Koltuk altı Lenf düğümleri çıkarılacaksa veya koltuk altı bölgesine radyasyon tedavisi uygulanacaksa, hastalar mutlaka önceden lenfödem ile ilgili uyarılmalıdır. Ameliyat sonrası takipte kullanılmak üzere her iki kol çevresi, farklı noktalardan ölçülerek kaydedilmelidir.

Lenf ödem için alınacak önlemler hemen ameliyat sonrası başlar. Yatağınızın başucuna büyük, görünebilir bir tabela asarak veya el bileğinize parlak renkli bir bant geçirerek "Bu koldan kan alınamaz,serum takılamaz ve tansiyon ölçülemez" uyarısını yazın.

Ameliyat sahasına dren konmuşsa drenin etrafındaki cilt bakımına özen gösterin. Ameliyat kesisi ve drene yakın yerlerde kızarıklık, şişme, ısı artışı gibi enfeksiyon belirtilerine karşı çok uyanık olun.

Laboratuar testleri için yaptığınız ziyaretler sırasında kan alma, damara girme, tansiyon ölçümü ve enjeksiyon gibi girişimleri mutlaka diğer kolunuzdan yaptırın.

Ameliyat sonrası kolunuzun bakımı konusunda hekiminiz sizi mutlaka eğitecektir. Ancak yaygın olarak kullanılan "Kol Bakımının 18 Altın Kuralı" adlı bir liste mevcuttur ve bunları kesinlikle uygulamak çok yararlı olacaktır.



MEME KANSERİNDE AMELİYAT SONRASI KOL BAKIMININ 18 ALTIN KURALI

1- Hiç bir şekilde kolunuz, eliniz parmaklarınız veya göğüs duvarınızda oluşan şişmeyi ihmal etmeyin derhal hekiminize başvurun.
2- İlgili koldan kesinlikle iğne yaptırmayın, damardan kan aldırmayın.
3- Tansiyon ölçülürken diğer kolu kullanın.
4- Ödemli (ya da riskli) kolu çok temiz tutun. Banyo sonrasında antiseptik ve yumuşatıcı bir losyon sürün. Kolunuzu kurularken aşırı bastırmayın fakat tamamen kuruladığınıza, özellikle de deri katları ve parmak aralarını nemli bırakmadığınıza emin olun.
5- Riskli taraf kolla süratli- tekrarlanan hareketler (ovma, çekme, itme gibi) yapmaktan kaçının.
6- Riskli taraf kolla 4-6 Kg dan daha ağır kaldırmayın. Kesinlikle ağır çanta veya omuzdan askılı çanta taşımayın. yanığı, diğer yanıklar, spor sakatlamaları, böcek ısırmaları, kedi tırmalaması gibi).
7- Banyo yaparken veya bulaşık yıkarken, ani soğuk-sıcak değişiklikleri yapmayın, saunaya girmeyin, kolunuzu güneşten koruyun. Yüksek ısı kolunuzun şişmesi için nedendir;bu nedenle aşırı sıcaklarda evinizde istirahat edin.

Metnin devamı "Kadınlar İçin Meme Sağlığı Bilgileri" adlı kitapta yer almaktadır...