MEME KANSERİNDE HORMON HAPLARI MI ? ŞİŞMANLIK MI?
Dr Can Gürbüz *
Türkiye'de meme kanseri riski artışında en önemli faktör, basında yer aldığı gibi menopoz sonrasında hormon kullanması değil, menopoz sonrası kilolu olunmasıdır. Çünkü toplumun oldukça küçük bir kesimi hormon kullanıyor fakat büyük bir kısmı ise kilolu.
Hormon kullanan kadınlar, kullanmayanlara göre daha iyi eğitimliler ve sosyoekonomik yönden daha üst düzeyde yer alıyorlar. Kendi sağlıkları konusunda daha titizler, daha sık mamografi çektiriyorlar. Bu kadınlar genelde spor yapıyorlar, sağlıklı beslenmeye çalışıyorlar ve toplumun elit bir azınlığını oluşturuyorlar. Bu grubun dışında kalan kadınlar ise toplumun tüm kadın nüfusunu oluşturuyor.
Meme kanseri bilgilerimiz genelde batı kaynaklı olduğu için, basında yer alan meme kanseri bilgileri de batı toplumlarının meme kanseri risklerini yansıtıyor.
Menopoz sonrası hormon kullanılması ile ilgili bilgiler bu nedenle sık sık basınımızda yer alırken, Türkiye'ye özgü meme kanseri riskleri, geri planda kalıyor.
Ülke şartlarında en önemli meme kanseri risk faktörlerinin başında ileri yaşlarda alınan kilolar geliyor. Toplumumuzda menopoz sonrası hormon kullanılma oranı tahminen % 1 in altında iken, ilerleyen yaşlarda kilo alınması nedeni ile menopoz sonrası şişman olan kadınların oranı çok daha fazla bir grubu oluşturuyor.
Menopoz ile kadın vücudunun en önemli östrojen kaynağı olan yumurtalıklar işlevini yitiriyor ve vücutta östrojen hormonu seviyesi düşüyor. Fakat kilolu hanımlarda deri altında artan yağ dokuları, östrojen hormonu üretmeyi sürdürüyorlar. Bunun sonucu menopoz sonrası östrojen seviyesi, kilolu kadınlarda, dışarıdan hormon alınmasına benzer şekilde yüksek kalıyor.
Kadın vücudunun östrojen hormonuna maruz kalma süresi uzadıkça meme kanseri riski artıyor.
Şişmanlık, beden kitle indeksi (BKİ)** denilen katsayı ile objektif olarak ölçülebiliyor. BKİ, kilonun, boyun metre cinsinden karesine bölünerek elde ediliyor. Her 1 kg/m2 BKİ artışı ile meme kanseri riski %3 oranında artış gösteriyor***.
Örneğin Ayşe hanım 50 Kg ağırlığında ve 1.60 metre boyunda ise;
BKİ = 50 / 1.60 x 1.60 = 19.5 kg/m2 olarak bulunuyor.
BKİ: 18.5 - 24.9 kg/m2 :
Normal
BKİ: 24.9-29.9 kg/m2 : Artmış kilo (overweight)
BKİ: 30 kg/m2 : Şişmanlık (obesity) olarak kabul ediliyor.
Eğer Ayşe hanım 20 kg şişmanlayıp 70 kg olursa;
BKİ = 70 / 1.60 x 1.60 = 27.3 kg/m2 oluyor.
Ayşe hanım kilo aldığı için (50 kilodan 70 kiloya çıkıyor) BKİ 7.8 kg/m2 artıyor. Her 1 kg/m2 BKİ artışı ile meme kanseri riski %3 oranında arttığı için, Ayşe hanımın meme kanseri riski 7.8 x % 3 = % 23 oranında artıyor. Bu risk artışı, basında sürekli olarak tartışılan menopoz sonrası hormon kullanılması kadar yüksek bir oranı oluşturuyor.
Özetle ülkemizde meme kanseri risk artışında esas sorunu menopoz sonrası hormon kullanılması değil, menopoz sonrası sevgili hanımların kilolu olması oluşturuyor.
* Türkiye Meme Vakfı Başkanı
** Body Mass Index
*** Journal of the National Cancer Institute, Vol. 95, No.16, August 20, 2003 |
|
